Zelfonthulling

Onlangs had ik met een collega een gezinsgesprek, waarbij het jongste kind een persoonlijke vraag stelde aan de therapeuten. Hij wilde graag iets weten over ons persoonlijk leven en overtuigingen. Mijn collega, degelijk geschoold in Rogers, leek hier weinig moeite mee te hebben en begon spontaan antwoord te geven. Ikzelf, dacht toch van mezelf dat ik de overtuiging had dat openheid binnen de therapeutische relatie goed is, had er toch even wat moeite mee. Ik merkte bij mezelf dat er meteen wat radertjes gingen draaien: waarom vraagt hij dit, wat wil ik eigenlijk hierover zeggen, is dat wel in het belang van het therapeutische proces? Kortom: mijn innerlijke dialoog kwam op gang.

Vooral de vraag `waarom vraagt hij dit?’ bracht me op een goed spoor. Ik bedacht me dat het eigenlijk een heel logische vraag is voor een kind. Waarom zou hij eigenlijk niet iets persoonlijks willen weten over die twee vreemde mensen tegenover hem? Een kind, en zeker dit kind, kan dan soms zo’n vraag ook spontaan stellen, maar waarschijnlijk is dat bij de meeste cliënten deze behoefte wel leeft. De tijd waarin een therapeut vooral afstandelijk, expert-achtig, neutraal moest zijn en weinig tot niets aan zelfonthulling deed is volgens mij wel voorbij. Dat neemt niet weg dat het wel een spannend proces is, en daarbij is het ook goed om je af te vragen in hoeverre die zelfonthulling helpend is voor de cliënt. Belangrijk lijkt me dat het in lijn is met het spoor waar de cliënt zich bevind, maar als dat zo is kan zelfonthulling een mooie en helpende bijdrage zijn voor het therapeutisch proces.

De therapeutische relatie is het belangrijkste instrument dat verandering kan brengen in een therapeutisch proces. Ik ga een relatie aan met mijn cliënten, en vice versa, en de mate waarin dit lukt bepaald voor een groot deel de uitkomst van het proces. Natuurlijk is het een bijzondere, zelfs enigszins vreemde, relatie; er is een groot verschil in positie, het is een asymmetrische relatie waarbij het zwaartepunt ligt bij de cliënt en diens ervaren problemen, en er zijn nog een aantal andere aspecten die de therapeutische relatie bijzonder en afwijkend maken. Doordat het zo’n bijzondere relatie is kan hij juist ook heel krachtig zijn. Binnen deze relatie kunnen dingen besproken worden die normaliter niet gezegd worden of zelfs nog niet eerder woorden hebben gekregen. Binnen deze relatie kun je oefenen, mag je fouten maken, kunnen zelfs breuken ontstaan, maar het zal nooit leiden (althans niet van de kant van de therapeut) tot een veroordeling, een afwijzing, een definitieve breuk. Deze relatie is primair gericht op groei. En die groei werkt beide kanten op. De mate waarin de therapeut in staat is zich open te stellen en zichzelf en de therapeutische relatie actief te onderzoeken, bepaald voor een groot deel de mate van groei, zowel bij de cliënt als bij de therapeut zelf. Het maakt daarbij niet uit of het een individuele therapie, een relatietherapie of gezinstherapie betreft.

Als we zo kijken naar de therapeutische relatie dan kan het niet anders dan dat de therapeut zich van tijd tot tijd persoonlijk en kwetsbaar laat zien. Ik heb meermaals gemerkt dat een goed getimede en op de cliënt afgestemde zelfonthulling enorm bijdraagt aan de groei van de therapeutische relatie. Enige tijd geleden heb ik bijvoorbeeld een 16-jarige cliënt mij laten interviewen over hoe ik me voel in groepen en hoe ik hiermee omga, een thema waar zij op dat moment erg mee worstelde. Dit gaf haar een gevoel van erkenning en leverde haar tevens nieuwe perspectieven op, plus een leuk project, waarbij ze nog meer andere mensen wil gaan interviewen over dit thema.

Volgens mij zijn er drie manieren van zelfonthulling die in een therapie kunnen plaatsvinden:
• Zelfonthulling van de therapeut over zijn/haar eigen innerlijke leven, gedachten en gevoelens ten aanzien van thema’s binnen de therapie. Waar dit passend en helpend is voor de cliënt probeer ik dit zoveel mogelijk (gedoseerd) te doen
• Zelfonthulling en reflectie ten aanzien van de therapeutische relatie. Binnen de therapeutische relatie gebeurt van alles en dit doet ook iets met de therapeut. Wanneer ik dit merk dan probeer ik hierover te reflecteren (mijn innerlijke dialoog) en maak ik dit (direct of in tweede instantie) bespreekbaar met de cliënt (mentaliseren). Het is in mijn ogen onmogelijk om effectief therapie te bieden zonder dit te doen.
• Concrete zelfonthulling van de therapeut, bijvoorbeeld over waar je woont, je geschiedenis, waar of hoe je bent opgeleid. Hier ben ik altijd wat voorzichtiger, maar ik vind niet dat het per definitie verkeerd is om te doen. Ik geef cliënten bijvoorbeeld niet mijn adres of privé-nummer, maar vertel wel dat ik uit Rotterdam kom en hoeveel kinderen ik heb. Enige concrete informatie weten over de therapeut kan voor de cliënt zeker bijdragen aan het vertrouwen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s