Twijfel als leidraad voor therapie

`Zekerheid is de vijand van verandering’ – Minuchin

Ik wil het eens hebben over twijfel en onzekerheid. We leven in een tijd waarin zekerheid, meetbaarheid, bewijslast, empirische onderzoeksgegevens en harde feiten hoog gewaardeerd worden. Wil je mij ergens van overtuigen (of van afbrengen), dan moet je met goede steekhoudende argumenten komen. Tegelijkertijd weten we dat de drijfveren waarop mensen keuzes maken meestal juist helemaal niet rationeel zijn; we handelen impulsief, vanuit gevoel. Ook het aangaan of beëindigen van een relatie doen we vaak op gevoel. En de zogenaamde feiten zijn vaak helemaal niet zo objectief als ze lijken. Kijk bijvoorbeeld naar hoe de media werken: items worden als feitelijk gebracht, maar we weten allemaal dat het een vertekening is van de werkelijkheid, en het voedt onze sentimenten. Over sociale media zal ik het maar helemaal niet hebben en wat het met je werkelijkheidsbeleving doet wanneer je constant in een `bubble’ van gelijkdenkenden zit. Kortom: wat we zeker denken te weten, zou dat in werkelijkheid soms iets genuanceerder kunnen zijn?

De twijfel van de cliënt

Veel cliënten komen binnen met een behoorlijke portie zekerheid. Ouders vertellen bijvoorbeeld wat zij denken dat er mis is met hun kind. Een puber kan mij haarfijn uitleggen wat haar ouders allemaal fout doen. Beide partners in een relatie hebben een volstrekt verschillend verhaal over wat er aan de hand is, maar zijn beiden ook heel zeker van hun zaak. Een gescheiden man of vrouw vertelt een verhaal over de ex-partner, waardoor ik een heel zwart beeld krijg, en als ik die partner later spreek kan ik bijna niet geloven dat dit dezelfde persoon is als waar de ander het over had.

Minuchin (een van de grondleggers van de systeemtherapie) zei al dat zekerheid de grootste vijand is van verandering. En hij had gelijk. Een van de belangrijkste taken voor mij als therapeut in de eerste sessies is om dit verhaal van zekerheid wat aan het wankelen te brengen. Niet ontkennen of afdoen als niet relevant, wel proberen meerdere perspectieven te krijgen. Ik noem een voorbeeld: wanneer een vrouw vertelt dat ze het zo moeilijk vind dat haar man weinig verantwoordelijkheid neemt in de opvoeding van de kinderen en dat ze zich alleen voelt staan hierin, dan is dat waar. Dit is haar beleving van wat er gebeurd en het is een heel lastig gevoel. In diezelfde relatie kan het zijn dat de man klaagt dat hij nooit iets goed doet, dat zijn bijdrage niet gewaardeerd wordt, en dat hij het daarom maar opgeeft. Ook waar. Hoe meer deze partners zich hebben ingegraven in hun eigen loopgraaf van zekerheid, hoe lastiger het is om echt in gesprek te komen met elkaar. In dit geval kan het heel goed zijn dat het een wisselwerking is, dat het terugtrekken van de man een reactie is op de kritiek van zijn vrouw, en naarmate hij dit meer doet voelt zij zich eenzamer, en neemt haar kritiek toe, enzovoorts. Zekerheid maakt dat we ons opsluiten in ons eigen perspectief en ons niet meer verplaatsen in de ander. Verandering begint bij jezelf, en misschien begint het wel bij het twijfelen aan je eigen zekerheden.

De twijfel van de therapeut

Het vermogen om te twijfelen is een van de belangrijkste competenties van een therapeut. Niet alleen is het voorbeeldgedrag (hoe kun je verwachten dat je cliënten kwetsbaar leren zijn als je het zelf niet durft?), het is ook een voorwaarde om oprecht nieuwsgierig te kunnen zijn naar de ander. Als ik al denk te weten hoe het zit, als ik het patroon al lang heb gezien, als ik al weet hoe ik de volgende drie sessie ga invullen, kan ik dan nog wel oprecht geïnteresseerd zijn in het verhaal van de mensen waarmee ik in de kamer zit? De zogenaamde `not-knowing-stance’, de niet-wetende houding van de therapeut hangt hiermee samen. Ik weet misschien best veel, heb al veel cliënten gezien, veel boeken gelezen, veel ervaring met therapie geven, maar het gezin dat ik nu ontmoet ken ik nog helemaal niet. Ik zie en hoor misschien dingen die ik denk te herkennen, maar ik heb nog geen idee wat het voor hen betekent. Dit is een van de moeilijkste dingen voor een therapeut. Met al je kennis toch niets te weten. Met al je ervaring toch geen conclusies te trekken. Met alle verwachting en misschien wel druk die je op je af voelt komen (redt ons, vertel ons wat we moeten doen, etc) toch niet direct in actie gaan. Al zou mijn snelle inzicht en instant-oplossing al passen bij jouw situatie (maar dat kan ik onmogelijk nog weten), wat heb jij er dan echt aan dat ik je die zo snel geef? Zou het voor jou niet veel meer kracht hebben wanneer na een gezamenlijke zoektocht het inzicht toeneemt en je dan misschien wel zelf tot die oplossing komt. Grote kans dat dat dan toch net anders is dan wat ik misschien eerder dacht. Niets werkt altijd. Het gaat erom dat we datgene vinden wat voor jou in deze situatie werkt. Als ik te zeker ben van mijn zaak, dan vinden we alleen de oplossingen die ik al kende. Als ik durf te twijfelen, en nieuwsgierig blijf, vinden we samen nieuwe wegen. Daar groei jij van, maar ik ook. De weg is belangrijker dan het doel.

Zeker weten is stilstand. En daarom is zeker weten de vijand van verandering en groei. Wie wil groeien, moet durven twijfelen. Ook de therapeut.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s